W dniu 15 grudnia 2003 r. Sejmik Województwa Mazowieckiego uchwalił "Program Ochrony Środowiska Województwa Mazowieckiego".

Jak mówia autorzy "Programu":
"Dokument ten odzwierciedla cele, kierunki i zadania w zakresie ochrony środowiska zdefiniowane w Polityce Ekologicznej Państwa, a także w Strategii Rozwoju Województwa Mazowieckiego."

Program ochrony środowiska jest dokumentem opisującym stan środowiska, jego zagrożenia i sposoby ochrony.

Walory przyrodnicze naszych okolic to: pozostałości największych zwartych kompleksów leśnych dawnych puszcz m.in. Kampinoskiej i Białej. Mniejsze, ale zwarte kompleksy leśne tworzą m.in. Bory Łochowskie.

Obszar województwa posiada wysokie walory przyrodnicze w krajowym i europejskim układzie przestrzennym oraz pełni ważne funkcje ekologiczne poprzez funkcjonowanie tu dolin głównych rzek Wisły i Bugu (paneuropejskie korytarze ekologiczne) oraz Narwi i Pilicy. W krajowej sieci ekologicznej ECONET-Polska o najwyższej randze międzynarodowej w obrębie woj. mazowieckiego wyróżniono 6 obszarów węzłowych w tym Dolinę Dolnego Bugu.

Ważną rolę w obszarach węzłowych i korytarzach ekologicznych pełnią lasy. Tworzą one warunki dla zachowania różnorodności gatunkowej flory i fauny oraz często stanowią otulinę dla bardziej wrażliwych ekosystemów (bagiennych, torfowiskowych, wydmowych). Dla zachowania spójności systemu obszarów węzłowych i korytarzy o randze międzynarodowej i krajowej wskazanym i celowym jest wyznaczenie sieci korytarzy ekologicznych o znaczeniu regionalnym.

Predysponowane do pełnienia takiej funkcji są m.in.w części wschodniej, obszar położony na wschód od Wisły i na południe od Bugu. Taką rolę mogłyby pełnić tutaj doliny m.in. rzek: Wymokracz i Ugoszcz.

W obrębie wyznaczonej już sieci ekologicznej znajdują się tereny o wybitnych walorach zasługujące na objęcie ochroną prawną w formie parków krajobrazowych. Dotyczy to m.in. dolin rzek: Wisły, Bugu, Pilicy, Narwi, Liwca oraz terenów leśnych Puszcza Kurpiowska, Puszcza Biała. Parkami krajobrazowymi byłyby: dolina Narwi wraz z kompleksem bagienno-łąkowym "Pulwy" i dolina górnego Liwca

Z Programu wynika, że zagrożeniem dla lasów jest "lokalnie nadmierna penetracja rekreacyjna na terenach podmiejskich oraz niewystarczająca ilość infrastruktury turystycznej i komunalnej, powoduje zbyt duże zaśmiecanie terenów leśnych" Ponadto w innym miejscu Degradację środowiska powoduje również chaotyczna, nie w pełni kontrolowana zabudowa letniskowa, której znaczną presję na tereny cenne przyrodniczo i krajobrazowo obserwuje się w promieniu 70 do 100 km wokół Warszawy.

Poważne zagrożenie dla przyrody są, paradoksalnie, jej zasoby dające wykorzystać się gospodarczo. Piaski kwarcowe do produkcji betonów komórkowych występują w Mostówce i jest to połowa całych zasobów województwa mazowieckiego. Prawie wszystkie zasoby piasków szklarskich województwa to także złoże w Mostówce.

Dlatego tak trudno jest zachęcić administrację i lokalny samorząd do uznania tego teren za chroniony. Na szczęście mamy tu obszar chroniony Natura 2000.

We wnioskach Program podaje, że "ochrona zasobów kopalin dotyczy głównie ograniczenia ich wydobycia do wielkości gospodarczo uzasadnionych. Eksploatacja złóż udokumentowanych na terenach o wysokich walorach przyrodniczych nie powinna być prowadzona. Do obszarów o szczególnych walorach przyrodniczych należą tereny parków krajobrazowych, użytki ekologiczne, obszary chronionego krajobrazu, a także cenne kompleksy leśne lub objęte ochroną formy geomorfologiczne. Większość eksploatowanych surowców wprowadza nieodwracalne zmiany w naturalnym krajobrazie. Tereny cenne przyrodniczo podlegają ochronie przed zmianą ich użytkowania".

Program pokazuje także problem ochrony wód, powietrza edukacji ekologicznej.

Czytając Program możemy ocenić działania naszych władz w tej dziedzinie.

Smrody palonych tworzyw w domach ogrzewanych indywidualnie, wylewane do Strugi resztki mleka, pomysły o budowie "małej retencji" na nadbużańskich łąkach (o których na razie nie mówi się głośno) i uzasadnia tym nie podejmowanie decyzji o ustanowieniu NPK na terenie gminy Wyszków.

Brak lokalnych oczyszczalni w gigantycznych skupiskach domków letniskowych i "budowę infrastruktury" dla dalszej takiej zabudowy. A gdzie zalecane przez Program "wspieranie powiatów i gmin w działaniach na rzecz proekologicznej edukacji radnych i pracowników samorządowych oraz lokalnych społeczności"? Może łatwiej byłoby radnym podjąć decyzję o utworzeniu NPK.

Może upowszechnianie rolnictwa ekologicznego przyniosłoby jakieś pożytki mieszkańcom, gdyby nie fakt, że wyliczenia doradców wykazały "brak opłacalności dla takiej działalności na naszym terenie". "Wspieranie stowarzyszeń regionalnych i lokalnych działających na rzecz ochrony środowiska i krajobrazu kulturowego" to tylko teoria przynajmniej dla Burmistrza Wyszkowa. Bo jego wsparcie dla Punktu Informacji Turystycznej, proponowanej przez nasz Klub Ekologiczny to zbyt wielki koszt?

Niżej podany tekst pochodzi z "Korytarz ekologiczny doliny Bugu. Stan - Zagrożenia - Ochrona" z rozdziału "Awifauna doliny dolnego Bugu - stan, zagrożenia i koncepcja ochrony (Andrzej Dombrowski i inni) Wyd.: Fundacja IUCN Poland

Poniżej zestawiono 10 najważniejszych zagrożeń począwszy od największych, do wpływających w ostatnich latach w najmniejszym stopniu, na awifaunę lęgową doliny dolnego Bugu:

1) wały przeciwpowodziowe -osuszające zawale i w dłuższej perspektywie zmieniające krajobraz dolinny w typowy krajobraz rolniczy z intensywnie nawożonymi łąkami i gruntami ornymi;

2) nadmierne pogłębianie starych rowów melioracyjnych i kopanie nowych oraz brak zastawek zatrzymujących odpływ wód w okresach suszy;

3) zaniechanie wykaszania łąk, zwłaszcza najbardziej wilgotnych kompleksów

4) wycinanie i wypasanie lasów łęgowych;

5) regulacje koryta rzeki;

6) zalesianie monokulturami sosnowymi lub topolowymi piaszczystych muraw;

7) nadmierna penetracja plaż i wysp oraz pozyskiwanie kruszywa w okresie lęgowym;

8) użytkowanie łodzi motorowych w pobliżu brzegów abrazyjnych;

9) brak oznakowania linii i słupów energetycznych, zabezpieczającego przed kolizjami w trakcie przelotów ptaków;

10) pozyskiwanie torfu.

Proponowana ochrona czynna

W celu eliminacji zagrożeń bezpośrednio lub pośrednio zakłócających cykl reprodukcyjny ptaków oraz ich przeloty w dolinie Bugu, należy w pierwszej kolejności podjąć następujące działania:

1. Zaniechanie dalszego obwałowania Bugu oraz przesunięcie istniejących wałów poza granice tarasu zalewowego z uwzględnieniem ochrony przeciwpowodziowej nadbużańskich wsi. Należy podkreślić, że ewentualna ekspertyza dotycząca nowej lokalizacji wałów nie będzie zbyt kosztowna, ponieważ granice tarasu zalewowego zostały wyznaczone w ogólnie dostępnych opracowaniach fizjograficznych. Dotychczasowa lokalizacja wałów znacznie oddalonych od rzeki (powyżej 500 m) może być utrzymana. Najpilniejsze jest przesunięcie wałów we wschodniej części Nadbużańskiego Parku Krajobrazowego i zachodniej części Nadbużańskiego Obszaru Chronionego Krajobrazu, tj. na odcinku Przewóz Nurski -Długie Kamieńskie, Przewóz Nurski -Wieska oraz Brok -Szumin. Istniejące śluzy wałowe powinny być wykorzystane do utrzymania odpowiednio wysokiego poziomu wody w starorzeczach i na łąkach oraz w lasach łęgowych położonych poza międzywalem. Na początku XXI wieku należy całkowicie zrewidować dotychczasowe poglądy na temat ochrony przeciwpowodziowej, która powinna być realizowana poprzez zachowanie terenów zalewowych, a nie ich likwidowanie w wyniku sypania wałów. Powinno się również przywrócić dawną meandrację na wyprostowanych sztucznie odcinkach Bugu: pod Szuminem oraz pod Budami (powiat wyszkowski).

2. Zaniechanie zbyt głębokiego (rzędna powyżej 20 cm) pogłębiania rowów melioracyjnych oraz kopania nowych rowów. Istniejące rowy należy wyposażyć w zastawki zapobiegające odpływom wód w okresie kwiecień -czerwiec.

3. Utrzymanie wykaszania łąk w całym areale istniejących kompleksów trwałych użytków zielonych, a ograniczenie wykaszania wyłącznie w bezpośrednim sąsiedztwie zarośli i zadrzewień śródłąkowych stanowiących naturalne schronienie ptaków w okresie sianokosów. Przesunięcie pierwszego terminu sianokosów po 10 czerwca, co ułatwi uniknięcie niebezpieczeństwa przez dorastające siewkowce. Rozpoczynanie koszenia od środka łąki do zewnętrznych skrajów zamiast tradycyjnego (od skraju do środka) w celu umożliwienia ucieczki młodym ptakom.

4. Zaniechanie jakichkolwiek prac regulacyjnych w korycie Bugu, zwłaszcza budowy poprzecznych ostróg i pogłębiania głównego nurtu. Koncepcja drogi wodnej Wschód -Zachód powinna być odrzucona jako całkowicie sprzeczna z zobowiązaniami naszego rządu odnośnie ochrony korytarzy ekologicznych o międzynarodowym znaczeniu (w Polsce dolina Bugu i Wisły należy do paneuropejskich korytarzy ekologicznych). Coraz powszechniejsze stają się poglądy o konieczności zastąpienia technicznej regulacji rzek przez regulacje naturalne lub ekologiczną [Ilnicki 1992 ]. Jednak w przypadku dolnego Bugu, nad którym znajduje się tylko jedno miasto, należałoby odstąpić od jakichkolwiek regulacji, zarówno technicznych, jak i tzw. naturalnych.

5. Zaniechanie dawnej koncepcji budowy zbiornika Granne oraz jakichkolwiek zbiorników zaporowych na Bugu. Zgodnie z ratyfikowaną przez Polskę Konwencją z Ramsar oraz Konwencją o ochronie różnorodności biologicznej niedopuszczalne są w korycie Bugu jakiekolwiek prace hydrotechniczne niszczące środowiska lęgowe oraz żerowiskowe ptaków.

6. Wstrzymanie wypasania i wycinania lasów łęgowych. Należy podjąć wszelkie działania dla odtworzenia dawnej ciągłości łęgów wierzbowo-topolowych, a w dalszej kolejności również wiązowo-jesionowych. Należy unikać sztucznego zalesiania, ponieważ najtrwalsze są lasy odtwarzane w drodze naturalnej. W przypadku sztucznych zalesień istnieje dodatkowe niebezpieczeństwo wykorzystywania ekotypów topoli białej i czarnej, obcych dla doliny Bugu pochodzących ze szkółek spoza południowego Podlasia i wschodniego Mazowsza. W związku z powyższym najlepszym rozwiązaniem zdaje się być pozostawienie nadrzecznych obszarów do spontanicznej sukcesji wtórnej. Nadrzeczny pas o szerokości 150 -200 m powinien zostać albo wykupiony od dotychczasowych właścicieli, albo należy wynegocjować zmianę jego obecnego użytkowania rolniczego na leśny, z perspektywicznym i bardzo umiarkowanym pozyskiwaniem topoli i wierzby.

7. Murawy piaszczyste i suche pastwiska nie powinny być zalesiane -jako unikatowe, seminaturalne środowiska żerowiskowe i gniazdowe ptaków należy zachować w obecnym stanie, z zaniechaniem eksploatacji kruszywa i lokalizowania wysypisk śmieci. Należy również ograniczyć zasięg osiedli letniskowych w tym typie środowiska.

8. Należy ograniczyć penetrację plaż i wysp oraz zakazać użytkowania łodzi motorowych w okresie lęgowym ptaków (kwiecień -połowa lipca) w całej dolinie dolnego Bugu.

9. Na słupach wysokiego napięcia oraz liniach energetycznych należy zawiesić metalowe sylwetki ptaków drapieżnych (w dwóch kolorach: czerwonym, widocznym na tle nieba i srebrnym, widocznym na tle ziemi) rozwieszonych w odległości 50 -200 m w zależności od szerokości doliny. Można też zawieszać jaskrawe, duże kule, powszechnie stosowane w krajach Unii Europejskiej.

10. Egzekwowanie prawnego zakazu wypalania wiosennego traw.

11. Egzekwowanie przestrzegania prawnego zakazu eksploatacji torfu. Realizacja powyższych postulatów dotyczy w takim samym stopniu obszarów objętych ochroną prawną jak i niechronionych. Dotychczasowe badania terenowe wskazują jednoznacznie na konieczność podjęcia działań w zakresie czynnej ochrony fauny. Bez obu typów działań nie jest możliwe utrzymanie odpowiedniej struktury i właściwego funkcjonowania środowisk lęgowych ptaków oraz zabezpieczenie odpowiednio wysokiego sukcesu lęgowego gatunków zagrożonych w skali europejskiej.

Zapisane tu informacje stanowią gotowy materiał do działań lokalnej administracji i firm pracujących na rzecz obywateli. Dotyczy to także Burmistrza Wyszkowa, Starostwa Powiatowego w Wyszkowie, Nadleśnictw, Zakładu Energetycznego i wielu innych.

Wszystkich, zainteresowanych ochroną przyrody, prosimy o informacje o miejscach zagrożonych niszczącą działalnością ludzi.

Klub Ekologiczny
Wiesław Czapski

W dniu 25 listopada odbyła się w Wyszkowie Sesja popularno - naukowa dotycząca możliwości powiększenia Nadbużańskiego Parku Krajobrazowego.

Wyszkowiak i Nowy Wyszkowiak opublikowały informacje z przebiegu sesji.